Wincenty Leopold Sleńdziński

(Skrebinie koło Janowa 1837 - Wilno 1909)

 

 

Malarz. Syn Aleksandra i Karoliny z Korgowdów. Uczył się rysunku i malarstwa u ojca i Kanutego Rusieckiego. Od 1856 do 1863 studiował w Szkole Malarstwa, Rzeźby i Architektury w Moskwie u Stefana Zaranki. W latach 1859-1861 wystawiał swoje prace na wystawach petersburskiej ASP i otrzymał medale: srebrne pierwszego i drugiego stopnia oraz brązowy (m.in. za obraz Daniel w lwiej jamie). Podczas studiów wspierany był przez Benedykta Tyszkiewicza. Za udział w powstaniu styczniowym 1863 roku został zesłany do Kniaginina, później przebywał w Charkowie. W 1867 roku Akademia przyznała mu tytuł „wolnego artysty”. W 1872 roku uzyskał zgodę na studia zagraniczne. Mieszkał jakiś czas u swego brata Aleksandra w Krakowie; spotkał się wówczas z Janem Matejką, który zachęcił go do uprawiania malarstwa historycznego. W 1873 roku wyjechał do Drezna, gdzie mieszkał u Józefa I. Kraszewskiego; malował portrety pisarza i jego rodziny. W 1875 roku za przekroczenie granicy austro-węgierskiej z Rosją został deportowany do Charkowa; jakiś czas mieszkał w Sumach na Ukrainie. Do Wilna wrócił w 1883 i tu mieszkał aż do śmierci.

 

Malował realistyczne portrety (Adama Kirkora, 1860; Aleksandra Orłowskiego, 1861; Antoniego Makowieckiego, 1866; Cezarego Morawskiego, 1882) naturalistyczne studia rodzajowe (Żebraczka spod Ostrej Bramy nawlekająca igłę 1860), pejzaże (Ogród Bernardyński w Wilnie, 1886; Popławy, 1884), sceny z życia chłopów i Żydów (Sierota, Litewskie dzieci karmiące węża 1873), spopularyzowane dzięki drzeworytniczym reprodukcjom w czasopismach. Malował także  rozbudowane, wielofigurowe, dynamicznie ujęte obrazy historyczne z dziejów pogańskiej Litwy (Porwanie Biruty przez Kiejstuta, 1887; Sen Gedymina, 1894; Święto Ragutisa, 1895) o nieco teatralnym potraktowaniu postaci i sentymentalnym nastroju, a także przedstawienia współczesnych wydarzeń (Wizyta cara Aleksandra w Wilnie). Wykonywał obrazy religijne, m.in. do kościołów w Moskwie, Druskiennikach, Janowie, Pińsku i Wilnie. Zajmował się również konserwacją obrazów ze zbiorów kórnickich, restaurował dzieła Tintoretta, Ribery i innych znakomitości. Namalował 1183 obrazy, o których sam wspomina; pozostawił po sobie opis podróży z Kniaginina do Charkowa, wiersze w szkicowniku oraz Maxymy, swego rodzaju aforyzmy.

 

W 1888 roku ożenił się z Anną z Bolcewiczów (1845-1923). Wincenty i Anna mieli dwoje dzieci: Johannę i Ludomira.

 

W kolekcji artystycznej Galerii im. Sleńdzińskich w Białymstoku znajduje się zbiór prac Wincentego Sleńdzińskiego. Są to obrazy olejne, rysunki i szkice malarskie. Są w nim prezentowane wszystkie rodzaje twórczości z wyjątkiem malarstwa religijnego, o którym wiadomo z jego szkicowników i pamiętników. Dwie prace Sleńdzińskiego prezentowane w Galerii na wystawie stałej pochodzą z okresu pobytu w Moskwie. Jest to scena biblijna Daniel w Lwiej Jamie i niewielki portret Orłowskiego; z okresu pobytu w Kniagininie – jeden pejzaż i z ostatnich lat pobytu w Wilnie - trzy portrety, w tym Autoportret. Ponadto w zbiorach Galerii znajduje się pięć swobodnych szkiców malarskich do prac pejzażowych. Większość dzieł weszła w skład kolekcji Galerii w 1992 roku jako dar wnuczki Julitty Sleńdzińskiej-Zakrzewskiej, następnie dwa studia pejzażowe i portret kobiety Róży z Wereszczyńskich Misiewiczowej zostały zakupione w 1994 roku. W latach kolejnych dokonano pojedynczych zakupów dzieł, a więc w 2000 roku kolekcja wzbogaciła się o obraz olejny Portret młodzieńca, następnie w 2001 roku o Widok z Kniaginina.

 

Malarstwem olejnym zajmował się Sleńdziński do późnej starości. Malował głównie krajobrazy i widoki architektoniczne. Podejmował też tematykę rodzajową, portretową, a nawet biblijną. Z twórczości malarskiej Sleńdzińskiego zidentyfikowano do chwili obecnej niewiele ponad siedemdziesiąt obrazów olejnych. Jedenaście znajduje się w kolekcji Galerii, trzynaście w Muzeum Sztuki w Wilnie, kilka prac w zbiorach muzealnych w Polsce i część w rękach prywatnych. Wśród obrazów olejnych zachowanych są prace datowane i niedatowane. Najwcześniejszy z datowanych pochodzi z 1851 roku. Jest to portret Staruszki, najpóźniejszy zaś z roku 1903 przedstawia legendarną scenę zatytułowaną Pierwsze spotkanie Biruty z Kiejstutem. Nieznane są losy ogromnej większości prac Wincentego Sleńdzińskiego. Ze szczegółowego wykazu zamieszczonego w autorskiej Księdze szkiców wynika, iż Sleńdziński w latach 1851 do 1901 namalował 1181 obrazów:

 

Wilno

1851-1855

7 obrazów

Moskwa

1856-1863

52

Kniaginin

1864-1867

57

Charków

1867-1871

175

Kraków, Drezno

1872-1875

48

Charków, Sumy

1875-1882

266

Wilno

1883-1901

568

 

Zachowane w Galerii: późny Autoportret artysty z 1896 r. i trzy portrety: Orłowskiego z Moskwy z 1861 r. i nabyty drogą zakupu Portret Róży z Wereszczyńskich Misiewiczowej oraz Portret młodzieńca z 1892 r. ukazują wyraźne cechy realistycznego malarstwa XIX wieku. Należą pod względem artystycznym i technicznym do lepszych prac Sleńdzińskiego w dziedzinie malarstwa olejnego o tematyce świeckiej. Kilka widoków krajobrazowych i architektonicznych wykonanych farbami olejnymi na płótnie i tekturze charakteryzują twórczość artysty jako wprawnego malarza i wnikliwego obserwatora. W kolekcji znajduje się szkic malarski Pożar teatru w Charkowie, 1868 r., Widok Góry Zamkowej, którego wcześniejsza wersja z 1886 r. jest w zbiorach wileńskich, Pejzaż z czerwonymi dachami, niedatowany i szkic koncepcyjny Rzeka.

 

Wincenty Sleńdziński to twórca wielu doskonałych portretów, obrazów religijnych i rodzajowych. Pozostawił po sobie szkicowniki, z których trzy dotrwały do naszych czasów. Na ich podstawie można określić tematykę zainteresowań malarskich oraz literackich tego artysty. W szkicownikach znajdują się nie tylko szkice, także zdjęcia i wykonane różnymi technikami plastycznymi studia z natury. Sleńdziński malował również obrazy na zamówienie, z których większość sprzedawał. W okresie pobytu w Charkowie w swoim szkicowniku zanotował szczegółowo ilość prac i kwoty pieniężne, za które je sprzedał. Wiele obrazów namalował do kościołów, z których część doczekało się wielokrotnych replik autorskich jak np. temat Serca Jezusa czy Matki Boskiej Różańcowej. /K. Hryszko/