Granica wojny

W czasie od 24 lutego do końca kwietnia 2022 granicę Polski przekroczyło ponad 3 mln uchodźców wojennych z terytorium Ukrainy.  W tym samym okresie do Ukrainy wróciło ok. 80 tys. osób, które przed wybuchem wojny mieszkały w Polsce - wrócili do swojego kraju aby wstąpić do wojska lub obrony terytorialnej. Znaczna część uchodźców wojennych potraktowała Polskę jako kraj tranzytowy, udając się do innych krajów, zwłaszcza państw Unii Europejskiej i w znacznie mniejszym stopniu, do Kanady czy USA.

Zdjęcia prezentowane na wystawie powstały na przełomie lutego i maca zeszłego roku. Pokazują największą po II wojnie światowej migrację uchodźców w Europie, szacowaną przez UNHCR na 6 mln osób (dane z 7 września) w jej początkowych, najbardziej dramatycznych chwilach. Wojna wywołana przez Rosję i jej napaść na Ukrainę spowodowały masowe ucieczki ludzi z terytoriów objętych działaniami wojennymi. Optymistyczne założenia, że po doświadczeniu II wojny światowej już nigdy nie dojdzie do podobnych zbrodni, tym bardziej w Europie w XXI wieku odeszły raz na zawsze. W przeciągu kilku dni spotkaliśmy się twarzą w twarz z ludźmi, którym w momencie zawalił się cały świat. Z tym co mogli zabrać i unieść, stanęli niemalże na progach naszych domów. Właśnie takie progi, albo raczej bramy, przez które przechodzili w ciągu tych dni fotografowała Beata Zawrzel. Zdjęcia powstawały na przejściu granicznym w Medyce, dworcu i centrach noclegowych w Przemyślu, pociągach jadących w głąb Polski. Fotoreporterska intuicja i refleks kierowcy wyścigowego połączone z subtelnością i wyczuciem spowodowały, że Autorka pamiętając o etyce, obdarza nas zapisem niepozostawiającym wątpliwości co do skali tragedii tych ludzi.  Powoduje, że widząc te fotografie jednocześnie spotykamy się z uchodźcami w ich najtrudniejszym czasie. Współodczuwamy ich cierpienie i dzięki temu potrafimy lepiej zrozumieć człowieka, który już za chwilę będzie potrzebował naszej wyciągniętej ręki.

Po to jest ta wystawa.

Jeszcze nie wiadomo ile ta wojna potrwa, czy się nie rozprzestrzeni. Bądźmy gotowi zachować się jak trzeba.

Wybrałem zdjęcia Beaty Zawrzel, oraz interaktywny reportaż wideo Julii Karasiewicz, Tomasza Kazaneckiego i Karola Gruszki, ponieważ to relacje, których nadrzędnym celem był dokumentalny zapis tych dramatycznych dni, przez co wprawiono w ruch machinę pomocy uchodźcom. 

Beata Zawrzel - niezależna fotografka z Krakowa, na stałe współpracująca z agencjami REPORTER i NurPhoto Agency. Laureatka konkursów Grand Press Photo, BZWBK Press Foto, Fotoreporter roku 2020. Pracowała na zlecenia agencji Associated Press, San Francisco Chronicle, Anadolu Agency. Publikuje w New York Times, The Washington Post, Der Spigel, Guardian, oraz krajowych mediach.

Trójka filmowców pracujących dla redakcji Dziennika Zachodniego: Julia Karasiewicz, Tomasz Kazanecki i Karol Gruszka na wybuch wojny i falę uchodźców zareagowali natychmiast. Wystarczyło kilka zdań i pełna zgoda co do tego, że trzeba reagować tu i teraz.

Samochód, naładowane baterie w kamerach, ale przede wszystkim determinacja i chęć pomocy ludziom w potrzebie spowodowały, że znaleźli się na granicach w Medyce i Korczowej, dworcu i centrach noclegowych w Przemyślu. Po napaści Rosji na Ukrainę, to były najszerzej otwarte drzwi dla uchodźców.

Autorzy filmów: 

Karol Gruszka - fan nowych mediów oraz interaktywnego opowiadania historii. Za swoje prace nagrodzony w wielu konkursach m.in. ArtFront 2015 za reportaż "Pokłady pamięci", wyróżnieniem w Ogólnopolskim Konkursie im. Krystyny Bochenek za reportaż "Śląsk za szybami". W 2014 roku wraz z Marią Zawałą odebrał nagrodę "Grand Press Digital" przyznaną redakcji Dziennika Zachodniego za nowatorskie opowiadanie historii. Prelegent wielu konferencji medialnych m.in. Lviv Media Forum 2015, StoryCode Warsaw, Digital Journalism Days 2014, Konferencja Porozumienia Badaczy Mediów. W 2020 roku mentor hackathonu FilmHack organizowanego przez ośrodek Karta. W latach 2014 - 2016 autor miesięcznika Press. Gościnny wykładowca Polskiego Instytut Reportażu w Warszawie. Absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego na kierunku dziennikarstwo i komunikacja społeczna.

Julia Karasiewicz - absolwentka wydziału Sztuki Mediów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Jej fotografie oraz instalacje przestrzenne były pokazywane na licznych wystawach krajowych, m.in. w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, Muzeum Mazowieckim w Płocku czy podczas FotoArtFestival w Bielsku-Białej. Zawodowo zajmuje się fotografią, filmem dokumentalnym, grafiką i dziennikarstwem. Autorka pełnometrażowego dokumentu "Immortal Kombat", nagrodzonego Złotym Kopernikiem podczas 12. edycji festiwalu Edukino, a także wyróżnieniem w 17. edycji konkursu dziennikarskiego Silesia Press. Montażystka eseju filmowego "Generation of the Future", nagrodzonego Award of Excellence podczas Beyond The Curve International Film Festival w Paryżu (2022). W obszarze jej głównych zainteresowań twórczych leży człowiek w relacji zarówno do kultury, jak i natury. W wolnych chwilach aktywistka prozwierzęca.

Tomasz Kazanecki - absolwent Wydziału Filologicznego na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, a także Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Autor licznych publikacji na łamach m.in. Dziennika Zachodniego, a także wywiadów z artystami polskiej sceny muzycznej, takich jak Dawid Portasz czy Włodzimierz Dembowski. Po latach pracy z tekstem pisanym odkrył w sobie pasję do kolejnej formy prezentacji rzeczywistości, jaką jest wideo. Prywatnie reprezentant myśli, o której śpiewał Bob Marley - "positive things happen to positive thinkers". Współtwórca filmu dokumentalnego Immortal Kombat, który został laureatem Złotego Kopernika podczas 12. edycji festiwalu Edukino oraz otrzymał wyróżnienie w 17. edycji konkursu dziennikarskiego Silesia Press.

Kurator wystawy: Arkadiusz Gola